Stilte in de chat: cultureel verklaarbaar, maar niet onschuldig
Je kent het wel: je bent in gesprek met een Indonesische vriend, kennis of zakenpartner. Je stelt een vraag, krijgt misschien nog één reactie… en dan niets meer. Geen “ik ben zo terug”, geen “later verder”, geen afsluiting. Voor een Nederlander voelt dit als desinteresse of onbetrouwbaarheid. Vaak wordt dit gedrag weggewuifd als “cultureel verschil”.
En ja — er is een culturele verklaring.
Maar dat maakt het nog niet goed, noch onschuldig.
Sterker nog: dit patroon kost Indonesië enorm veel tijd, geld en geloofwaardigheid. En opvallend genoeg vinden veel Indonesiërs dit zelf ook bloedirritant.
1. Tijd is rekbaar — maar rek heeft grenzen
Indonesië kent het bekende concept jam karet (rubberen tijd). Tijd wordt gezien als flexibel, niet strak afgebakend. Een chatgesprek is geen taak die je afrondt, maar een onderdeel van een doorlopende relatie.
Dat klinkt harmonieus — maar in de praktijk betekent het vaak:
- Geen duidelijke afspraken
- Geen afsluiting
- Geen verantwoordelijkheid voor de tijd van de ander
In zakelijke contexten is dit ronduit schadelijk. Tijd is geld.
Een onbeantwoord bericht kan betekenen:
- Een project dat stilvalt
- Een klant die afhaakt
- Een betaling die dagen of weken later binnenkomt
Internationaal werkt dit niet. Buiten Indonesië verwacht men duidelijkheid. Wie die niet levert, verliest kansen.
2. Hoge context ≠ geen communicatie
Indonesië is een hoge-contextcultuur: veel wordt impliciet gecommuniceerd. Stilte betekent dan “ik ben even bezig” of “we praten later verder”.
Maar hier wringt het.
Want in digitale communicatie is stilte géén neutrale boodschap.
Voor de ontvanger betekent het:
- onzekerheid
- wachten
- tijdverlies
Zeker bij praktische zaken (“kun je dit vandaag regelen?”, “heb je de papieren al?”) is zwijgen simpelweg inefficiënt. Een korte zin als:
“Nanti ya, saya sedang sibuk.”
kost vijf seconden — en bespaart uren frustratie.
Dat dit soms als “te direct” wordt ervaren, zegt meer over aangeleerde vermijding dan over beleefdheid.
3. Sungkan wordt een excuus voor passiviteit
Het concept sungkan (beleefdheid, schaamte, conflictvermijding) speelt een grote rol. Niet reageren is een manier om:
- geen “nee” te hoeven zeggen
- geen verantwoordelijkheid te nemen
- gezichtsverlies te vermijden
Maar laten we eerlijk zijn:
iemand laten wachten is óók onbeleefd.
Denk aan:
- uren wachten bij kantoren voor één handtekening
- weken wachten op simpele documenten
- mails en WhatsApps die onbeantwoord blijven
Veel Indonesiërs klagen hier zélf over. Op sociale media, in het dagelijks leven, op kantoor. Het is geen “westerse ergernis” — het is een intern probleem.
4. “Het fysieke moment gaat voor” — maar dat is geen vrijbrief
Dat de directe omgeving prioriteit krijgt boven een telefoon, is begrijpelijk.
Maar dit mag geen excuus zijn voor structurele onbetrouwbaarheid.
In andere landen lukt het ook om:
- even te zeggen “ik bel je later”
- een bericht te beantwoorden met “morgen”
- afspraken na te komen
Het probleem is niet cultuur — het is gebrek aan discipline en systeemdenken.
Conclusie: begrip is geen vrijstelling
Ja, dit gedrag is cultureel verklaarbaar.
Nee, het is niet onschuldig.
Het:
- remt economische groei
- frustreert samenwerking
- schaadt vertrouwen
- kost mensen tijd, geld en energie
En belangrijk: veel Indonesiërs willen dit óók anders.
Ze zien hoe inefficiënt het is. Ze ergeren zich eraan. Ze weten dat het internationaal niet werkt.
Verandering begint bij erkennen dat niet alles wat “cultureel” is, ook wenselijk is.
Wat kan (en moet) er veranderen?
- Normaliseer korte statusupdates
“Later”, “besok”, “sedang rapat” — genoeg.
- Leer dat ‘nee’ zeggen geen ruzie is
Duidelijkheid is respect.
- Stop met mensen laten wachten alsof hun tijd niets waard is
Want dat is precies de boodschap die je afgeeft.
- Zie digitale communicatie als een verantwoordelijkheid, niet als bijzaak
Cultuur is geen vaststaand lot.
Het is gedrag — en gedrag kan veranderen.
En eerlijk?
Indonesië zou er alleen maar sterker van worden.
